Zevkler ve renkler tartışılır mı?

Bu konuyu tartışmaya başlamadan önce, "zevkler ve renkler tartışılır mı?" sorusuyla ne denmek istendiğini açmakda fayda var.
Tartışılabilirse ne anlama gelir, tartışılamazsa ne anlama gelir?

Tunalı'ya göre; hepimizin yakından bildiği ve gündelik hayatta da sık sık işitip kullandığı, iskolastikden (ortaçağ hristiyan felsefesi) gelen bir söz vardır:

De gustibus non est disputandum
(Zevkler ve beğeniler üzerine tartışılamaz).

Bu sözle anlatılmak istenen şey şudur: Yani herkesin kendine özgü bir beğenisi vardır ve her beğeni kendince haklıdır. Onunki doğru, bununki yanlış denemez çünkü beğeninin ölçüsü olabilecek bir kural, bir prensip yoktur. Fakat her beğeninin aynı derecede geçerli olduğunu kabul etmek demek, estetik yargılar üzerinde tartışılamayacağını ifade eder ki, bu bir değer anarşisinden başka bir şey değildir.
(İsmail Tunalı, Estetik Beğeni, Remzi Kitabevi, 2010: 28-29).

Īş ortamını düşününce aslın bizler mekanları kişinin zevkine göre tasarlıyoruz. Yaptığımız mekanı kişinin istekleri doğrultusunda gerçekleştiriyoruz. Örneğin bir ev tasarımın da kiye özel olduğu için onun beğenmesi önemli. Ya peki pekçok kişiye hitab eden bir mekan tasarımında örneğin kafe dizaynında herkese hitab etmeye çalışsak da farklı eleştirilerle karşılaşıyoruz. Bu anlamda düşünce zevlerin ve beğenilerin tartışılması gerekliliği çıkıyor. Ne dersiniz?

sinar kullanıcısından alıntı

Īş ortamını düşününce aslında bizler mekanları kişinin zevkine göre tasarlıyoruz. Yaptığımız mekanı kişinin istekleri doğrultusunda gerçekleştiriyoruz. Örneğin bir ev tasarımını, kişiye özel olduğu için, sahibinin beğenmesi önemli. Ya peki pek çok kişiye hitab eden bir mekan tasarımında örneğin kafe dizaynında herkese hitab etmeye çalışsak da farklı eleştirilerle karşılaşıyoruz. Bu anlamda düşününce zevlerin ve beğenilerin tartışılması gerekliliği çıkıyor. Ne dersiniz?

Bizler muhakkakdır ki müşterilerin veya herhangi başka birilerinin fikirlerine, yerine göre itibar etmeliyiz; etmek zorundayız.
Hatta sadece kendimiz için içmimarlık yapıyor bile olsak yine de başkalarının fikirlerine başvurmak, olaya yabancı birinin bakış açısını da katabilmek iyi bir şeydir.
Kaldı ki bir başkası için tasarım yapıyorsanız elbette ki o başkasının fikirlerine itibar edeceksiniz.
Çünkü herkes ayrı ve özel bir kişiliktir, kendi başına bir alemdir.
Bu açıdan bakıldığında, güzelliğin kişiden kişiye değişkenlik göstermesi gayet tabiidir.

Fakat diğer tarafdan insanların ortak tarafları ve ortak beğenileri de vardır.
Ayrıca insan yalnız değil, toplum halinde yaşamak ve paylaşmak zorundadır.
Başkalarının fikirlerine az veya çok kulak vermek zorundadır.
Sosyal hayat da insanın temel ihtiyaçlarından biridir.
Dolayısıyla hiç kimsenin salt kendi şahsi tercihlerine göre hareket etmesi doğru değildir.
Hem kendi zevkini, hem de ortak beğeniyi dikkate alması gerekir.

Yani ne tam olarak şahsî, ne de tam olarak genel bir tasarım ve güzellik anlayışı doğru olmayacaktır.
İkisini de gözeten bir denge sağlanırsa ancak sağlıklı bir sonuç elde edilir.
Tabii olan da budur çünkü insan kendini diğer insanlardan ne kadar farklı görürse görsün neticede o da bir insandır.
Yani kaçınılmaz bir şekilde tüm insanların taşıdığı ortak özellikleri o da taşımak zorundadır.
Yani insanlar aynı zamanda hem farklıdırlar, hem de aynıdırlar diyebiliriz.

Meselâ söz kafeden açılmışken..
Kafede çalacak müzik konusunda ortak beğeniye dikkat etmek zorundasınızdır öyle değil mi?
Şahısdan şahısa değişen beğeniler konusunda müzik çok güçlü bir örnektir.
Oysa ki müzikde genel estetik kuralların dışına çıkıldığı çok nadirdir.
Yani piyasadaki dinleyebileceğiniz çoğu müzik eseri zaten estetik kurallarına uygundur.
Beğenip beğenmemek çoğu kere şahsi beğenilere göre gerçekleşir.
Buna da herkes saygı gösterir zaten.

Yani tamamen şahsî beğenilere dayalı müzik tercihlerine bile saygı göstermek zorundaysak, ortak beğenilere dayalı bir takım estetik kuralları varsa -ki vardır- onlara da elbette ki saygı gösterilmelidir.

Demişsiniz ki, "zevklerin ve beğenilerin tartışılması gerekliliği ortaya çıkıyor".
Aslında ifade karışıklığına sebep olmamak adına bunu şöyle düzeltmemiz gerekiyor:
"Zevlerin ve beğenilerin tartışılmaması, herkesin beğenisinin kendince doğru olduğunun kabul edilmesi ve herkesin zevkine saygı gösterilmesi gerekliliği ortaya çıkıyor".
Çünkü tartışma yapılabilmesi için bir dayanağınızın, bilimsel bir alt yapının olması gerekir.
Bunlar yoksa tartışmanın da bir anlamı yoktur, dolayısıyla hiç boşuna tartışmaya girmeyip kişiyi öylece kabul etmek ve saygı duymak gerekir.

Fakat bir dayanak varsa, bilimsel bir alt yapıdan söz edebiliyorsak, bu durumda tartışmanın bir anlamı vardır ve tartışılmalıdır çünkü bu durumda tartışmanın bir sonuca ulaşması mümkündür.
Günümüz estetikçilerinin savunduğu da, böyle bir bilimsel altyapının var olduğudur.
Olmasaydı zaten Estetik diye bir bilim olmazdı.
Fakat bu bilimsel alt yapı, güzelliği her yönüyle kapsayacak denli geniş bir alt yapı değildir tabi ki.
Marifet odur ki, hangi hususların estetik olarak hükme bağlanabileceği, hangilerinin ise bağlanamayacağı birbirinden ayrılmalı, ondan sonra tartışılıp tartışılamayacağına karar verilmelidir.

Yani herşeyi tartışamayız ama "güzellik konusunda hiç bir şey tartışılamaz" demek de bilime saygısızlık olur.

Meselâ her anneye kendi bebeği güzel görünür.
Fakat yine de güzel bebekle çirkin bebeği birbirinden ayırır insanlar öyle değil mi?

İşte estetik beğeni öyle bir beğenidir ki, o tüm başka bağlamlardan tecrid edilmiş, koparılmış, bağımsız, sadece güzeli güzel olduğu için beğenen bir tavırdır.

Meselâ Türk bayrağı biz Türkler için herhangi bir grafik güzellik arzetmez.
O aynı zamanda bizim bir parçamız haline gelmiştir ve onu beğenmemiz de bu yüzden estetik bir tavır sayılmaz.
Annenin kendi çocuğunu güzel bulması da aynı şekilde bir estetik tavır değildir.

Şimdilik bu kadar...